તમે તો નહીં જ બાપુ

 

છેક છેવાડાના માણસની ચિંતા

તમારે હૈયે હતી બાપુ.

હતાં બીજા પણ આંગળીને વેઢે ગણાય એટલા

એવી ચિંતા કરનારા.

તમે ગયા,

બીજાય ગયા એક પછી એક

બધ્ધું જ ગયું જાણે...

 

સત્ય અહિંસા દયા

તમારી સાથે જ ગયાં

તમારી સાથે જ ગયાં

તમારાં ચિંતન મનન.

રહી ગઈ તમારી છબી

અને પ્રતિમાઓ

ધૂળ ખાવા માટે જાણે...

 

આજે તો ભૂખ બેરોજગારી ગરીબી

છેવાડાના માણસ માટે અનામત

તેને હટાવવા

નથી થતાં આંદોલન,

તેની નાબૂદીની

નથી કરતુ કોઈ માગણી....

 

તમારો સમય

સેવાની રાજનીતિનો

સેવાની રાજનીતિને

જરૂર પડતી માણસની

આજનો સમય

સેવાનો નહીં,

સત્તાની રાજનીતિનો.

સત્તાની રાજનીતિને

માણસની નહીં

જરૂર પડે છે તેની લાશોની.

લાશો જ ખેંચી લાવે છે સત્તા,

હૂકમાં ભરાયેલી માછલી હોય તેમ

મતોના પ્રવાહમાં...

 

સમતા સમાનતા બંધુતા

માનવ અધિકારના શીલાલેખો

ઢંકાઈ ગયાં છે લાશોથી.

સત્તા માટે પેટાવાયેલા દાવાનળમાં

નિર્દોષ લોકો

જીવતા હોમાતા હોય

એવા આ સમયમાં

નેતાઓનો આદર્શ

તમે કઈ રીતે હોઈ શકો, બાપુ?

તમે તો દાવાનળો બુઝાવી નાખનારા ,

નિર્દોષોને ઉગારી લેનારા...

 

આજે તો

રાજનીતિની આ પાઠશાળામાં

ગુરૂમંત્ર સેવાનો નહીં,

સત્તાનો જ બંધાય છે ગાંઠે.

અહીં દરેકને સેવક નહીં

બનવું છે સત્તાધીશ.

તમારાં જીવનની ફિલસૂફી

ભણવી નથી કોઈને

તમારી જેમ સત્તાથી દૂર રહી

સેવા કરવાનો વિચાર

નહીં આવે કોઈને.

મહત્વાકાંક્ષાઓ સત્તાને જ જુએ છે હવે.

સત્તાના દ્વારે જ ધૂણી ધખાવે છે નેતાઓ.

સત્તા જ તેમનું ધ્યેય હોય તો

તેમનો આદર્શ હિટલર હોઈ શકે,

સ્ટાલીન હોઈ શકે,

મુસોલીની હોઈ શકે,

ઔરંગઝેબ હોઈ શકે,

તમે તો નહીં જ ,બાપુ...

 

 

ક્રાંતિ

 

 

 

કાર્લ માર્કસનાં ઘોષણાપત્રમાં હોય

તે જ ક્રાંતિ?

કે માઓ કરે તે જ ક્રાંતિ?

એવું માનવાને કોઈ કારણ હતું જ નહીં.

ભૂખ કરતાં ય ભૂંડી

બહિષ્કૃત હોવાની પીડા,

તિરસ્કૃત હોવાની પીડા ,

અવમાનિત હોવાની પીડા,

જન્મજન્માંતર

ભાગ્યને નામે

ગળામાં ગાળિયો નાખીને

ભીંસતી હોય ત્યારે...

તેમાંથી મુક્તિ અપાવે

તે ક્રાંતિ જ હોય,

એવી ક્રાંતિ

ક્યાંથી આવશે ?

કઈ રીતે આવશે?

કોના દ્વારા આવશે?

તેની સમજણ

પામ્યા હતા મારા લોકો .

તેઓ એવું પણ સમજ્યા હતાં

અને સાચું જ સમજ્યા હતાં કે

દેશની મુક્તિ

માનવની મુક્તિ વિના

અધૂરી,આભાસી,નિરર્થક

એટલે જ

એક મસીહાથી દોરવાઈને ચાલ્યા હતા,

અંધારે ઊભી કરેલી સત્તાને પડકારતા,

સમતા સમાનતા

અને ભાતૃભાવની છાયામાં.

સ્વમાનપૂર્વક જીવી શકાય જેમાં

એવી એક નવી જ સૃષ્ટિના નિર્માણમાં...

 

ઘૂવડોથી દોરવાયા નહોતા મારા લોકો

અન્યથા અટવાયા હોત ક્યાંક

ક્યાંક ભેખડે ભરાયા હોત,

અમારો મસીહા તો

સૂર્ય હતો ક્રાંતિનો .

તેને જ

નર્કાગાર જેવી પ્રલંબ રાતને

ધકેલી દીધી ક્ષિતિજ પાછળ

અને મુક્ત કરી સવારને

યુગો પછી.

ધરતી પરનો  આ ક્રાંતિસૂર્ય

આકાશમાં સૂર્યોદય થયો

તેનો નિમિત્ત બન્યો ,

યુગો પછી મારા લોકો

દેખાયા દૃશ્યમાં,

દેખાયા પોતાનાં દર્પણમાં પણ.

દૃશ્યમાં દેખાવું

દર્પણમાં દેખાવું

ક્રાંતિ જ હતી,

એવી વિરલ ક્રાંતિ

કાર્લ માર્કસનાં ઘોષણાપત્રમાં નહોતી,

એવી ક્રાંતિ

માઓની બંદૂકની ગોળીમાં નહોતી.

આરોપ

 

 

કલાને નગ્નતા સાથે શું લાગે વળગે

એ તો પેલો ચિત્રકાર જ જાણે.

પરંતુ તેના પર આરોપ મૂકાયા છે કે તેણે

તેઓની દેવીઓને

આરાધ્ય માતાઓને

વસ્ત્રહીન ચીતરીને

તેમના ગૌરવનો ભંગ કર્યો છે.

આરોપો સંગીન હતા કે

અર્થહીન હતા

તે સાબિત થાય તે પૂર્વે જ

રંગ પીંછી કેનવાસ સમેટી

ચિત્રકાર

ભાગી ગયો દેશ છોડીને.

અમને ખાતરી છે કે

આમ કરીને

આરોપો કરતાં ય

આરોપ મૂકનારાઓનો સામનો કરવાનું

ટાળ્યું હતું ચિત્રકારે.

એ જ કારણ છે કે

આરોપ મૂકાનારાઓમાંનાં જ લોકો

અમારી બહેન-દીકરીઓનાં ગૌરવનો

ભંગ  જ નહીં,

કરે છે હનન.

ત્યારે આરોપ મૂકવો

સહેલો નથી હોતો અમારા માટે...

અમે જાણીએ છીએ

જ્યારે ગામના લોકો અમારા ન હોય,

ગામની પંચાયતો અમારી ન હોય,

અમારાં પોતાનાં ખેતરો ન હોય,

ત્યારે આરોપ મૂકવા સહેલા ન જ હોય.

પણ તેથી કંઈ

આરોપ ન જ મૂકાય એવુંય નથી.

પણ મૂક્યો છે

જ્યારે પણ આરોપ અમે

ભાગવું પડ્યું છે અમારે જ.

ધસી આવે આખુંય ગામ તે પહેલાં

ગામ છોડીને,

ઉઘાડા પગે, પહેરેલે લૂગડે,

શ્વાસ ગોથાં ખાય તોય....

 

પેલા ચિત્રકારને તો અપનાવી લીધા

અન્ય દેશના લોકોએ

ઉમળકાથી, અહોભાવ સાથે

પોતાની બિરાદરીનો જાણીને.

પણ અમારા રઝળપાટનો તો

નથી આવતો અંત

અમારી દુર્દશાના

નથી છપાતા ક્યાંય અહેવાલ

અમારાં ચિત્કારને

મળતો નથી હાશકારો ક્યાંય

કલમ તો તાકી છે ને...

 

અંતિમવાદી ન હોય

તેમને પણ  ઠાર કરીને

પુરસ્કૃત થવાની

તેઓની મનોવૃત્તિ

છતી થઇ છે ત્યારથી

મને પણ થવા માંડ્યું છે કે

લીરેલીરા થઇ ગયેલા શ્વાસોને

વાચા આપતી

સહજ સર્જાયેલી કવિતાની હસ્તપ્રતથી

તેઓ મને પણ અંતિમવાદી ઠરાવી દેશે  

હું અંતિમવાદી નથી

તેમ જણાવીશ તો

તેઓ કહેવાના-

‘સાબિત તો અમારે કરવાનું છે ને?”

હું કહીશ કે વિસ્ફોટો કરીને મેં

નુકસાન પહોંચાડ્યું છે ક્યાં

જાનમાલને?

તેઓ કહેવાના-

‘તારી કવિતા

વિસ્ફોટકોથી ઓછી ઉતરે તેમ નથી.

મેં ક્યાં બંદૂક ઉપાડી છે

આવા નિવેદન સામે

દંડો ઉગામતાં કહેવાના-

‘ તેં કલમ તો તાકી છે ને!

હમણાં તો

પૂરતું છે આટલું પણ...’